Қазақ халқының мәдениеті мен өнерінде терең мағынаға ие дүниелер өте көп. Соның бірі - ортеке өнері. Домбыра үнімен кішкентай қуыршақты билетіп ойнату - ата-бабадан қалған ерекше мұра. Бұл тек ойын-сауық емес, қазақтың музыкасы мен қимыл өнерінің үйлесімінен туған ұлттық құндылық. Осы идеяны негізге алған Алматы Мемлекеттік Академиялық қуыршақ театры “Ортеке” спектаклін сахналап, көрерменге өзгеше әсер сыйлады. Спектакльдің режиссері әрі авторы - Григорий Лайко. Қойылым сторителлинг жанрында шешілген.
Спектакль басталған сәттен-ақ көрерменді өз атмосферасына енгізеді. Актерлердің көрермен залынан ән айтып кіріп келуі - өте ұтымды режиссерлік шешім. Бұл тәсіл арқылы сахна мен көрермен арасындағы шекара жойылып, барлығы бір ортаға енгендей әсер қалдырады. Ән арқылы басталған қойылымнан қазақы рух, ұлттық болмыс анық сезіледі. Көрермен бірден спектакльдің ішіне кіріп кеткендей күй кешеді. “Ортеке” қойылымының басты ерекшелігі - оның ұлттық негізде жасалуы. Қойылымда қазақ халқының тұрмысы, өнері, музыкасы және дәстүрі көрініс табады. Домбыра үні спектакль бойында ерекше рөл атқарады. Музыка арқылы кейіпкерлердің көңіл-күйі, оқиға атмосферасы беріліп отырады. Әсіресе ортеке қуыршағының домбыра ырғағымен билеуі көрермен назарын өзіне тартады. Бұл жерде қуыршақ жай ғана зат емес, қазақ өнерінің символына айналғандай.
Сторителлинг жанры спектакльге ерекше форма берген. Қойылым барысында оқиға баяндау арқылы өрбиді. Әңгімелеу тәсілі көрерменге ертегі тыңдап отырғандай әсер қалдырады. Сонымен қатар актерлердің сөйлеу мәнері, дауыс ырғағы және пластикасы қойылымның мазмұнын тереңдете түседі. Қарапайым сахналық шешімдердің өзі үлкен мағына беріп тұр.Қуыршақ театры көбіне балалар театры ретінде қабылданады. Алайда “Ортеке” спектаклі бұл түсініктің аясын кеңейтеді. Қойылым ересек көрерменге де ой салады. Себебі спектакльдің астарында ұлттық өнерді сақтау, дәстүрді ұмытпау идеясы жатыр. Қазіргі заманда технология дамып, ұлттық дүниелер көлеңкеде қалып бара жатқан тұста мұндай қойылымдардың маңызы зор.
Режиссер Григорий Лайко ұлттық өнерді заманауи театр формасымен ұштастыра білген. Спектакльде артық декорация немесе күрделі сахналық эффектілер көп емес. Бірақ соның өзінде қойылым өте әсерлі шыққан. Себебі негізгі назар актер ойынына, музыкаға және атмосфераға берілген. Бұл - режиссерлік дәл шешім. “Ортеке” спектаклі - қазақ қуыршақ театрының жаңа бағытта дамып келе жатқанын көрсететін қойылымдардың бірі. Ол ұлттық мұраны сақтай отырып, заманауи театр тілінде сөйлеуге тырысқан. Қойылым көрерменге тек эстетикалық әсер беріп қана қоймай, ұлттық құндылықтарды сезіндіреді. Спектакльден кейін көрермен қазақ өнерінің тереңдігін тағы бір рет түсінгендей болады.
Қорыта айтқанда, “Ортеке” - ұлттық рухты сахна арқылы жеткізе алған сәтті қойылым. Домбыра мен қуыршақ өнерін біріктірген спектакль қазақ мәдениетінің байлығын көрсетеді. Сторителлинг жанрындағы бұл қойылым көрерменге ерекше эмоция сыйлап, ұлттық өнердің өміршең екенін дәлелдейді.
Фараби Темірбай